تنوع معلولیت در یزد و درصد واقعی جمعیت تحت پوشش

یزدرسا: از نظر بهزیستی چند نوع معلولیت وجود دارد و چه میزان از جمعیت استان یزد را افراد دارای معلولیت تشکیل می‌دهند؟

هومنیان: از نگاه بهزیستی، معلولیت‌ها طیف گسترده‌ای را دربر می‌گیرد که شامل معلولیت‌های بینایی، شنوایی، ذهنی، اختلالات روانی، جسمی‌–حرکتی و همچنین ضایعه نخاعی می‌شود. در آمارهای جهانی گفته می‌شود حدود ۱۵ درصد مردم درجاتی از نواقص یا محدودیت‌ها دارند، اما این آمار دقیقاً با تعریف معلولیت منطبق نیست. بسیاری از این افراد سالمند هستند و در رده «معلولیت» قرار نمی‌گیرند، هرچند نیازمند خدمات حمایتی‌اند. در استان یزد با جمعیتی حدود یک میلیون و سیصد هزار نفر، برآوردها نشان می‌دهد حدود ۱۰ درصد ممکن است درجاتی از معلولیت داشته باشند، اما از این تعداد تنها حدود چهار و نیم درصد جمعیت استان—یعنی افرادی که معلولیت آنان در کمیسیون ICF تأیید شده—مشمول دریافت خدمات مستقیم از بهزیستی هستند. به عبارت دیگر، نزدیک به ۱۳۰ هزار نفر ممکن است در استان محدودیتی داشته باشند اما حدود ۴/ درصد از جامعه استان یزد رسماً تحت پوشش خدمات بهزیستی قرار دارند.

یزدرسا: بهزیستی استان یزد چه نوع خدماتی به افراد دارای معلولیت ارائه می‌دهد؟

هومنیان: خدمات بهزیستی گستره بسیار وسیعی دارد و از پیش از تولد آغاز می‌شود و تا پایان عمر ادامه می‌یابد. ما بیش از ۱۷۰ فرایند تعریف‌شده داریم که برای هرکدام ردیف اعتباری مشخص وجود دارد. خدمات ما از آموزش‌های پیش از ازدواج شروع می‌شود و شامل مشاوره‌های زوجین، آموزش‌های مرتبط با ازدواج سالم، مشاوره‌های فرزندآوری و ژنتیک، مراقبت‌های مرتبط با کودکان کار و خیابان، خدمات توانبخشی و حمایتی ویژه معلولان در تمام سنین و همچنین خدمات حوزه سالمندی است که بر اساس استانداردهای جدید سازمان بهداشت جهانی در سه گروه ۶۵ تا ۷۵، ۷۵ تا ۸۵ و ۸۵ سال به بالا تقسیم‌بندی می‌شود. حتی در مراحل پایانی زندگی نیز خدمات حمایتی شامل هزینه‌های کفن‌ودفن جامعه هدف ارائه می‌شود. تمام این موارد نشان می‌دهد که نقش بهزیستی صرفاً یک دستگاه حمایتی محدود نیست، بلکه نهادی است که از آغاز زندگی تا آخرین مراحل، همراه گروه‌های هدف خود است.

مناسب‌سازی بزرگ‌ترین چالش و اولویت نخست یزد

یزدرسا: به نظر شما مهم‌ترین مشکلات حوزه معلولیت در استان یزد چیست؟

هومنیان: طیف مسائل حوزه توانبخشی بسیار گسترده است، اما اگر بخواهم از اولویت اصلی صحبت کنم، بدون تردید مسئله مناسب‌سازی محیط شهری در صدر چالش‌ها قرار دارد. یزد از جمله استان‌هایی است که وارد طرح ملی «شهر و محیط دوستدار سالمند» شده و در کنار استان‌های پیشرو، اجرای پایلوت این طرح را در چند منطقه آغاز کرده‌ایم. هدف این است که شهر برای همه اقشار از کودکان و زنان باردار گرفته تا سالمندان و افراد دارای معلولیت دسترس‌پذیر باشد. تجربه موفق شهرستان اردکان در دهه ۹۰ که به‌عنوان اولین شهر بدون مانع استان معرفی شد، نشان داد که با همکاری دستگاه‌ها می‌توان کارهای بزرگی انجام داد. اکنون تلاش ما این است که این الگو را به سایر شهرها و در نهایت به کل استان تعمیم دهیم تا یزد به‌عنوان یک استان در دسترس و مناسب‌سازی‌شده برای همه شناخته شود.

یزدرسا: ساختمان‌های بهزیستی و اداراتی که افراد دارای معلولیت به آن مراجعه می‌کنند چقدر مناسب‌سازی شده‌اند؟

هومنیان: بهزیستی متولی نظارت بر مناسب‌سازی در دستگاه‌های اجرایی است و امتیاز این بخش در جشنواره شهید رجایی توسط کارشناسان ما تعیین می‌شود. خوشبختانه در ساختمان‌های اداری استان یزد، اصول مناسب‌سازی تا حد بسیار خوبی رعایت شده است و هرجا هم در دوره‌های قبل نیاز به اصلاح بوده، اقدامات لازم انجام شده است. اگر موردی گزارش شود، کارشناسان ما هم برای ساختمان‌های اداری بهزیستی و هم برای سایر دستگاه‌ها موضوع را بررسی و پیگیری می‌کنند.

تنها چالش‌هایی که گاهی داریم مربوط به ساختمان‌هایی است که در بافت میراثی قرار دارند و امکان تغییرات اساسی وجود ندارد. با این حال حتی در همین موارد نیز پروژه‌هایی در دست اقدام است تا تا حد ممکن شرایط استفاده برای معلولان فراهم شود. به‌طور کلی می‌توان گفت تقریباً تمامی ادارات دولتی استان یزد اکنون استانداردهای مناسب‌سازی را رعایت کرده‌اند.

پل‌های عابرپیاده؛ گلایه‌های مردم و محدودیت‌های اجرایی

یزدرسا: مردم از نبود آسانسور و امکانات مناسب در پل‌های عابرپیاده گلایه دارند. آیا در این زمینه اقدامی انجام شده است؟

هومنیان: در ابتدا باید از شهرداری و شورای شهر تشکر کنم که نسبت به این موضوع حساس هستند، به‌ویژه در مرکز استان و برخی شهرستان‌ها. البته مسئولیت اجرایی مناسب‌سازی پل‌های عابرپیاده به عهده شهرداری است و بهزیستی اختیار مستقیم برای اجرای اصلاحات ندارد، اما ما بارها اعلام کرده‌ایم که آمادگی همکاری کامل برای نظارت، مشاوره و پیگیری داریم. نگاه ما این است که در یک برنامه چهار ساله بتوانیم آمایش دقیق و جامعی در زمینه مناسب‌سازی در شهر یزد و سایر شهرهای استان انجام دهیم؛ چراکه یزد یک شهر جهانی است و باید برای همه اقشار به‌ویژه معلولان، سالمندان و حتی گردشگران سالمند قابلیت دسترس‌پذیری داشته باشد. امیدواریم با همکاری شهرداری‌ها بتوانیم این برنامه را به نتیجه برسانیم.

۱۹۰۰ واحد مسکن در دست ساخت برای خانواده‌های یزدی دارای دو معلول

یزدرسا: در حوزه مسکن معلولان چه اقداماتی انجام شده و چالش‌ها چیست؟

هومنیان: مسکن یکی از پیچیده‌ترین مسائل خانوارهای معلول است، به‌ویژه خانواده‌هایی که دو فرزند معلول دارند. در استان یزد حدود هزار و900  واحد مسکونی در حوزه مسکن محرومان و معلولان در دست ساخت است و از این تعداد ۶۰۲ واحد مخصوص خانواده‌های دارای دو معلولیت است. در این پروژه سهم آورده خانوار ۲۰۰ میلیون تومان تعیین شده که برخی خانواده‌ها آن را تأمین کرده‌اند اما تعدادی به دلیل مشکلات مالی قادر به پرداخت نیستند. پیمانکار این پروژه بنیاد مسکن است و ساخت برخی واحدها به‌ویژه مجموعه ۳۰۰ واحدی شحنه در یزد آغاز شده است. بهزیستی نیز تعهد دارد که ۲۰۰ میلیون تومان به‌عنوان کمک پرداخت کند، اما قبل از آن باید سهم آورده خانوار تأمین شده باشد. ما حتی این موضوع را در سفر مسئولان ملی مطرح کردیم و توضیح دادیم که خانواده‌هایی با دو فرزند معلول واقعاً توان تأمین چنین مبلغی را ندارند. از نظر ما مطابق قانون، معلولان باید از پرداخت این سهم معاف شوند، هرچند در این زمینه اختلاف‌نظرهایی با اداره کل راه و شهرسازی وجود دارد که امیدواریم به نتیجه برسیم.

مرکز ژنتیک میبد؛ پایگاه مهم جنوب شرق کشور

یزدرسا: برای خانواده‌هایی که چند فرزند معلول دارند چه برنامه‌های پیشگیرانه‌ای اجرا می‌شود؟

هومنیان: پیشگیری از معلولیت یکی از مهم‌ترین اولویت‌های ماست. در این حوزه چند برنامه اساسی اجرا می‌شود. نخست طرح آمبلیوپی یا پیشگیری از تنبلی چشم است که سال‌هاست در استان اجرا می‌شود و در سال گذشته شاهد رشد بسیار خوبی در پوشش و اثربخشی آن بوده‌ایم. دوم غربالگری شنوایی نوزادان است که تقریباً به‌صورت صددرصدی و با همکاری وزارت بهداشت انجام می‌شود. هر نوزادی که دچار کم‌شنوایی یا ناشنوایی باشد شناسایی می‌شود و در ادامه اگر نیاز به درمان، سمعک یا کاشت حلزون باشد، حمایت‌های لازم ارائه می‌شود. سومین بخش، غربالگری و آزمایشات ژنتیک است که نقش بسیار مهمی در جلوگیری از تولد کودکان معلول دارد. خوشبختانه مرکز تحقیقات ژنتیک میبد یکی از مراکز مهم جنوب شرق کشور است که بیش از پانزده سال سابقه فعالیت دارد و خدمات آن تأثیر قابل‌توجهی در کاهش معلولیت‌های قابل پیشگیری داشته است.

یزدرسا: هزینه آزمایشات ژنتیک برای بسیاری از خانواده‌ها سنگین است. چه حمایتی در این زمینه انجام می‌شود؟

هومنیان: بله، هزینه آزمایشات ژنتیک بالاست و بسیاری از خانواده‌ها توان پرداخت آن را ندارند. به همین دلیل در اعتبارات بهزیستی سرفصلی مخصوص کمک‌هزینه آزمایشات ژنتیک وجود دارد. در استان یزد نیز تاکنون نزدیک به 2/5 میلیارد تومان از این محل پرداخت شده است. البته اولویت پرداخت با افراد تحت پوشش بهزیستی است، اما در موارد خاص و در حد امکان برای سایر افراد نیز کمک‌هایی انجام می‌دهیم. با وجود محدود بودن اعتبارات، تلاش ما این بوده که هیچ خانواده‌ای که واقعاً نیازمند انجام این آزمایش‌هاست، صرفاً به دلیل مشکلات مالی از آن محروم نشود.

انتهای خبر/