خانه‌تکانی یزدی‌ها برای استقبال از ماه رمضان

یکی از رسوم دیرینه مردم یزد در آستانه ماه رمضان، خانه‌تکانی است رسمی که شباهت زیادی به خانه‌تکانی نوروز دارد. خانواده‌ها با غبارروبی، شست‌ و شو و سامان‌دهی خانه، تلاش می‌کنند محیط زندگی خود را برای ماه عبادت و روزه‌داری مهیا کنند. این اقدام، علاوه بر نظافت ظاهری، نمادی از آمادگی روحی برای پرهیز از هر آن چیزی است که ممکن است خللی در انجام عبادات ایجاد کند.

غبارروبی اما تنها به خانه‌ها محدود نمی‌شود. مساجد، حسینیه‌ها، امامزاده‌ها و بقاع متبرکه نیز در روزهای منتهی به رمضان پاکسازی و عطرافشانی می‌شوند. حتی قبور شهدا و اموات نیز مورد توجه قرار می‌گیرد تا فضای شهر، هم‌زمان با ورود به ماه بندگی، رنگ و بوی طهارت و معنویت به خود بگیرد.

رسم کهن روضه قنبر در یزد

روضه قنبر به‌عنوان نمادی از واقعه ضربت خوردن حضرت علی  یکی از رسم و رسوم‌هایی است که در ماه رمضان در یزد برگزار می‌شود و حال و هوایی آکنده از سوگ و ارادت دارد. در این مراسم، فردی با پوشش درویشانه و کلاه کشکول بر سر، در نقش قنبر  یار وفادار امام علی (ع) به روایت مصیبت می‌پردازد. 

اجرای مراسم با حضور دو شخصیت دیگر در نماد حضرت زینب (س) و ام‌کلثوم (س) کامل می‌شود. این افراد با لباس‌های تیره و مشکی و با خواندن اشعار حزن‌آلود، فضای مجلس را به سمت سوگواری و همدلی سوق می‌دهند. 

برگزاری روضه قنبر بیشتر در میان بانوان یزدی رواج دارد و اغلب در منازل یا مساجد و با نیت نذر و طلب حاجت برگزار می‌شود. 

هرچند در سال‌های اخیر از گستره این مراسم کاسته شده، اما روضه قنبر همچنان در برخی مناطق استان یزد برگزار می‌شود و به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی و مذهبی مردم این دیار، جایگاه ویژه‌ای در میان نسل‌های قدیمی‌تر دارد.

کلوخ‌اندازون!

با نزدیک شدن به ماه مبارک رمضان، مردم مناطق مختلف استان یزد، به‌ویژه شهرستان‌هایی مانند ابرکوه، میبد و ... روز قبل از آغاز ماه مبارک با برگزاری آیین‌ سنتی کلوخ‌اندازون ، حلول این ماه را به یکدیگر تبریک می‌گویند در این روز، خانواده‌ها با حضور در مناطق خوش‌آب‌ و هوا، گشت‌ و گذار در طبیعت، تهیه و تناول خوراکی‌های محلی و به‌ویژه طبخ آش خوشمزه شولی لحظاتی شاد و خاطره‌انگیز را در کنار هم سپری می‌کنند.

علت نامگذاری این روز به کلوخ اندازان مشخص نیست اما گفته شده به معنای لقمه بالا انداختن و غذا خوردن است و شاید بتوان آن را بهانه‌ای دانست که افراد در کنار بزرگ ترها و خانواده جمع شوند.

برخی از مردم در گذشته نیز کلوخ‌ یا همان سنگ‌های کوچکی را در پایان روز به سمت یکدیگر پرتاب می‌کردند و روز خود را با بازی و شادمانی خاتمه می‌دادند و از این‌رو، این مراسم را کلوخ اندازون نام نهاده‌اند.

آیین کیسه‌دوزی زنان یزدی در ماه رمضان

یکی دیگر از رسوم ویژه مردم یزد در ماه رمضان، آیین کیسه‌دوزی است که در روز ۲۷ این ماه برگزار می‌شود. در این آیین،  زنان یزدی پارچه‌ای را با خود به مسجد می‌برند و بین نمازهای ظهر و عصر با چاقو یا تیغ بریده آن را می‌برند، چرا که استفاده از قیچی در این رسم ممنوع است و سپس پارچه با نخی هم‌رنگ دوخته شده و از میان کیسه، نخ سبزی عبور داده می‌شود. انتهای نخ نیز به سکه‌ای سوراخ‌دار که توسط فرد حاجت‌دار داده شده بود، بسته می‌شود. کیسه پس از آماده شدن به فرد سفارش‌دهنده تحویل داده می‌شود تا زمانی که حاجتش برآورده شود آن را نگهداری کند و پس از برآورده شدن حاجت، سکه را از کیسه خارج کرده و زیر لباس خود بدوزد تا همیشه همراهش باشد. 

سوروک پزی سنت دیرینه یزدی‌ها در ماه رمضان 

یکی دیگر از رسوم دیرینه مردم یزد در ماه رمضان، پخت نان مراد یا همان نان سوروک در شب بیست و هفتم این ماه است. این نان‌های کوچک که شبیه لقمه هستند، با نیت برآورده شدن حاجت یا طلب برکت تهیه می‌شوند و هنوز هم در میان خانواده‌های یزدی مرسوم‌اند.

برای پخت نان مراد، پول آرد از هفت نفر از اهل سادات یا پنج نفر مؤمن که نامشان با پنج تن آل عبا همخوانی دارد، تهیه می‌شود و آرد نیز از نانوایی‌ای که رو به قبله است، خریداری می‌شود و پس از خمیر کردن، نان پخته و میان مردم تقسیم می‌شود.

برگزاری سنت دوست دوست علی در یزد 

یکی از سنت‌هایی که از قدیم‌الایام در استان یزد رواج داشته و جوانان و نوجوانان یزدی به آن پایبند بودند، سنت «دوست دوست علی» است.

«دوست دوست، دوست علی» ازجمله آئین‌هایی است که در اواخر ماه مبارک رمضان و در شب بیست‌وهفتم این ماه برگزار می‌شود، این آئین مانند سنتی قدیمی قاشق‌زنی در شب‌های منتهی به نوروز است که در آن دختر و پسرهای کودک و نوجوان با در دست داشتن کاسه و کیسه‌هایی برای گرفتن انعام به خانه‌های محله‌های مختلف شهر مراجعه و شعر « دوست دوست، دوست علی» را زیر لب زمزمه می‌کنند.

از قدیم تابه‌حال هنگام اجرای این آئین کودکان و نوجوانان محله‌های بر در منازل رفته و در مدح امام علی (ع) اشعار دوست دوست، دوست علی دوست، دوست دوست؛ دوست علی دوست، این خونه چقدر قشنگه، همه شربت قنده، الهی علی درش نبنده، الله کریم ۱۰ نفریم (هر تعدادی که باشند)، مدی یا بریم؟  را می‌خوانند و تقاضای هدیه و انعام می‌کنند.

برخی از مردم اعتقاد دارند این کار باعث برآوردن حوائج و همدردی با یتیمان کوفه و همدلی با مولا علی (ع) است. این شب هلاکت ابن ملجم لعین هست و این آئین به شادباش قصاص قاتل امیرالمؤمنین است.

میراثی که نباید فراموش شود ...

آیین‌ها و سنت‌هایی که در ماه مبارک رمضان در یزد برگزار می‌شوند، گنجینه‌ای ارزشمند از فرهنگ و هویت مردم این دیار به شمار می‌روند.

حفظ این سنت‌ها و معرفی آن‌ها به نسل‌های آینده، ضرورت دارد تا این میراث معنوی و فرهنگی فراموش نشود و همچنان به‌عنوان بخشی از هویت یزد زنده بماند و الهام‌بخش زندگی‌های امروز و فردای مردم این دیار باشد.

انتهای خبر/