احسان بالاکتفی در گفتگو با خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «یزدرسا»، با اشاره به اینکه استان یزد به‌واسطه تمرکز معادن سنگ‌آهن، سرب و روی ذاتاً از نظر ایمنی در معرض ریسک بالاتری نسبت به میانگین کشور قرار دارد، اظهار کرد: در معادن بزرگ به‌دلیل حضور شرکت‌های توانمند و استقرار نظام‌های مدیریتی ایمنی، شاخص‌هایی مانند ثبت و گزارش حوادث، پایش تهویه و به‌کارگیری مسئول ایمنی وضعیت نسبتاً مطلوب‌تری نسبت به میانگین ملی دارد؛ اما در معادن کوچک و پیمانکاری، سطح ایمنی پایین‌تر از حد انتظار است و این بخش نیازمند نظارت و حمایت بیشتری است.

وی درباره روند حوادث معدنی در سال‌های اخیر افزود: الگوی حوادث معدنی در یزد مشابه روند ملی است؛ به این معنا که تعداد حوادث کوچک افزایش یافته اما از شدت و تلفات حوادث بزرگ در برخی سال‌ها کاسته شده است. 

فرسودگی تجهیزات و فشار تولید؛ عوامل پنهان بروز حوادث معدنی

مدیرکل مدیریت بحران استان یزد ادامه داد: افزایش عمق استخراج، پیچیدگی‌های فنی، فرسودگی تجهیزات و فشار تولید از عوامل تأثیرگذار در بروز حوادث هستند؛ در عین حال، افزایش بازرسی‌ها و دقت در ثبت گزارش‌ها نیز باعث رشد آمار ثبت‌شده شده که لزوماً به معنای افزایش واقعی ریسک نیست.

وی درخصوص وجود پایش ایمنی ویژه و استانداردهای بالای ملی و بین‌المللی برای معادن استان یزد گفت: تعداد محدودی از معادن بزرگ استان که دارای سرمایه‌گذار عمده، صادرات یا اتصال به زنجیره فولاد هستند، تحت استانداردهای بالاتر (HSE، ISO، سیستم مدیریت ریسک) قرار دارند.

کمتر از یک‌سوم معادن یزد زیر چتر پایش پیشرفته HSE

بالاکتفی با بیان اینکه کمتر از یک‌سوم معادن استان تحت پایش‌های پیشرفته HSE و سیستم‌های مدیریت ریسک فعالیت می‌کنند، گفت: نظارت عالیه بر معادن از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت انجام می‌شود و ارزیابی‌های تخصصی نیز با مشارکت سازمان نظام مهندسی معدن ایران صورت می‌گیرد.

وی در خصوص حادثه اخیر ریزش در معدن کوشک بافق تصریح کرد: مطابق الگوهای فنی چنین حوادثی، عواملی مانند ضعف احتمالی در سیستم نگهداری سقف، تغییر تنش‌های زمین در عمق یا تأثیر تهویه و انفجارهای قبلی می‌تواند در بروز حادثه نقش داشته باشد؛ پس از وقوع حادثه، توقف عملیات، بررسی ژئوتکنیکی، اصلاح سیستم تحکیم و بازنگری در طرح استخراج در دستور کار قرار گرفت.

بالاکتفی درباره نقش مدیریت بحران در حوزه معادن تأکید کرد: مدیریت بحران نقش اجرایی مستقیم در معدن ندارد، اما وظیفه ما ایجاد هماهنگی بین دستگاه‌ها، تدوین سناریوهای حادثه، الزام به برگزاری مانورهای مشترک، ایجاد بانک تجهیزات امدادی، تعریف مسیرهای ارتباطی اضطراری و پایش آمادگی شهرستان‌های معدنی است.

مدیریت بحران نقش هماهنگ‌کننده نه اجرایی در معادن

وی با تشریح سازوکار مقابله با حوادث معدنی گفت: در زمان وقوع حادثه، فرماندهی اولیه با مدیر معدن است و پس از اعلام به ستاد بحران شهرستان، نیروهای تخصصی از جمله جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، آتش‌نشانی، اورژانس و پلیس وارد عمل می‌شوند و فرماندهی واحد صحنه تشکیل می‌شود اما یکی از چالش‌های رایج در این فرآیند، تأخیر در انتقال اطلاعات دقیق از زیرزمین به سطح است.

موانع استقرار سیستم هشدار سریع در معادن یزد

مدیرکل مدیریت بحران استان یزد با اشاره به چالش‌های استقرار سیستم هشدار سریع در معادن اظهار کرد: نبود ارتباط پایدار زیرزمینی، هزینه بالای نصب حسگرها، مقاومت برخی بهره‌برداران کوچک، نبود دیتاسنتر یکپارچه استانی و کمبود نیروهای تحلیل‌گر داده ایمنی از موانع اصلی توسعه این سامانه‌هاست.

فاصله تجهیزات ایمنی معادن کوچک یزد با استانداردهای جهانی

وی در خصوص استفاده از فناوری‌های نوین در ایجاد ایمنی معادن یزد افزود: در معادن بزرگ استان از حسگرهای گاز، تهویه هوشمند و تا حدودی سیستم‌های پایش لرزش استفاده می‌شود، اما در معادن کوچک، پایش همچنان عمدتاً به‌صورت دستی انجام می‌شود و فناوری‌های نوین به‌صورت گسترده به‌کار گرفته نشده‌اند.

بالاکتفی در خصوص وضعیت تجهیزات ایمنی در معادن کوچک و متوسط گفت: در بسیاری موارد تجهیزات مطابق حداقل استاندارد ملی است و فاصله با استانداردهای پیشرفته جهانی وجود دارد. پایش گاز و تهویه غالباً دوره‌ای است و نه لحظه‌ای و سیستم‌های هشدار ریزش بیشتر مبتنی بر تجربه و روش‌های مکانیکی هستند تا سامانه‌های حسگرمحور.

وی با بیان اینکه آموزش‌های ایمنی در سه سطح بدو ورود، دوره‌های ادواری و آموزش تخصصی مسئولان فنی برگزار می‌شود، تصریح کرد: کیفیت این آموزش‌ها یکنواخت نیست و در برخی معادن جنبه عملیاتی آن نیاز به تقویت دارد. 

این مقام مسئول افزود: در معادن بزرگ بخش قابل توجهی از کارکنان آموزش دیده‌اند، اما در سطح استان احتمالاً کمتر از نیمی از کل نیروها آموزش عملی بحران دیده‌اند؛ برنامه‌های فرهنگ‌سازی شامل مانور، پوستر، دستورالعمل و جلسات ایمنی اجرا می‌شود ولی اثربخشی آن وابسته به نظارت مستمر است.

بالاکتفی مهم‌ترین چالش‌های ایمنی معادن را فرسودگی تجهیزات، کمبود سرمایه‌گذاری در حوزه ایمنی معادن کوچک، ضعف پایش هوشمند، کمبود متخصص ژئوتکنیک، فشار تولید و ضعف فرهنگ گزارش‌دهی خطر عنوان کرد.

حرکت یزد به‌سوی معدن هوشمند و داده‌محور

مدیرکل مدیریت بحران استان یزد با اشاره به نقش هوشمندسازی در ایمنی معاون عنوان کرد: هوشمندسازی مهم‌ترین عامل کاهش تلفات آینده است؛ حسگرها، تحلیل داده، موقعیت‌یابی کارگران، و کنترل از راه دور می‌تواند زمان تشخیص حادثه را از ساعت به دقیقه کاهش دهد.

وی درباره برنامه‌های پیش‌رو برای بهبود ایمنی معادن استان گفت: در کوتاه‌مدت افزایش بازرسی‌ها، الزام به برگزاری مانورهای مشترک و بهبود سیستم‌های تهویه و نگهداری در دستور کار قرار دارد و در بلندمدت حرکت به سمت معدن هوشمند، پایش داده‌محور، یکپارچه‌سازی سامانه‌های امدادی و ارتقای استاندارد پیمانکاران هدف‌گذاری شده است.

بالاکتفی در پایان خاطرنشان کرد: یزد از نظر حرفه‌ای بودن بهره‌برداری در معادن بزرگ جزو استان‌های پیشرو است، اما به‌دلیل تعدد معادن کوچک، تصویر کلی استان در حوزه ایمنی متوسط رو به بالا ارزیابی می‌شود و در صورت تقویت هوشمندسازی و نظارت بر پیمانکاران، می‌تواند در زمره استان‌های برتر ایمنی معدنی کشور قرار گیرد.

انتهای خبر/