محمدرضا کاظمی در گفتگو با خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «یزدرسا» با اشاره به پیشینه تاریخی آیین شب یلدا، آن را یکی از کهن‌ترین مناسک ایرانی دانست که ریشه در جهان‌بینی، شرایط اقلیمی و باورهای مردم ایران‌زمین دارد.

وی با بیان اینکه یلدا حاصل پیوند طبیعت و اندیشه ایرانیان باستان است، اظهار کرد: ایرانیان کهن با دقتی شگفت‌انگیز تحولات طبیعی را رصد می‌کردند و طولانی‌ترین شب سال برای آنان صرفاً یک پدیده نجومی نبود، بلکه نماد نبرد نور و تاریکی به شمار می‌رفت. از این‌رو، شب یلدا به‌عنوان آغازی برای فزونی روشنایی و امید، جایگاهی ویژه در تقویم آیینی ایران داشت.

پژوهشگر و کارشناس تاریخ ایران باستان افزود: در باورهای ایران باستان، شب زمان فعالیت نیروهای اهریمنی تلقی می‌شد و به همین دلیل مردم این شب را با بیداری، روشن‌کردن آتش و گردهمایی سپری می‌کردند تا از آسیب نیروهای منفی در امان بمانند. روشنایی آتش نماد حضور اهورامزدا و غلبه خیر بر شر بود؛ مفهومی که بعدها نیز در لایه‌های فرهنگی یلدا باقی ماند.

وی با اشاره به تداوم آیین یلدا پس از ورود اسلام به ایران گفت: یکی از ویژگی‌های برجسته فرهنگ ایرانی، توانایی جذب و بازتفسیر آیین‌های کهن در چارچوب ارزش‌های جدید است. یلدا پس از اسلام نه‌تنها حذف نشد، بلکه با مفاهیمی چون صله‌رحم، احترام به بزرگ‌ترها، دعا و ذکر آمیخته شد و غنای معنایی بیشتری پیدا کرد. افزودن سنت‌هایی مانند حافظ‌خوانی و شاهنامه‌خوانی نمونه‌ای از این پیوستگی فرهنگی است.

کاظمی ادامه داد: آنچه باعث ماندگاری یلدا در طول تاریخ شده، انعطاف‌پذیری و مردمی بودن آن است. این آیین هرگز محدود به طبقه یا گروه خاصی نبوده و در تمام لایه‌های اجتماعی، از روستاها تا شهرهای بزرگ، با شکل‌ها و نمادهای متنوع برگزار شده است.

وی با اشاره به نقش اقلیم در شکل‌گیری آیین‌های یلدایی خاطرنشان کرد: در مناطق کویری مانند یزد، یلدا اهمیت دوچندانی داشته است. سرمای زمستان، کوتاهی روز و شرایط سخت معیشتی سبب می‌شد گردهمایی‌های خانوادگی و آیین‌های جمعی نقش مهمی در تقویت روحیه و همبستگی اجتماعی ایفا کند. به همین دلیل بسیاری از رسوم یلدایی در این مناطق، رنگ‌وبویی عمیق‌تر و ماندگارتر به خود گرفته‌اند.

این پژوهشگر تاریخ در پایان تأکید کرد: شب یلدا بخشی از میراث فرهنگی ناملموس ایران است که حفاظت از آن، نیازمند شناخت ریشه‌های تاریخی و انتقال آگاهانه آن به نسل‌های جدید است. اگر یلدا صرفاً به مصرف‌گرایی یا ظواهر محدود شود، کارکرد تاریخی و هویتی خود را از دست می‌دهد، اما اگر با فهم گذشته و حفظ معنا برگزار شود، همچنان می‌تواند نقش مهمی در انسجام فرهنگی جامعه ایرانی ایفا کند.

انتهای خبر/