- گروه : اقتصادی
- شماره : 9601
معاون تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی یزد تشریح کرد:
گلخانههای یزد از رشد تولید تا چالشهای صادرات
معاون تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی یزد گفت: استان یزد با وجود محدودیتهای اقلیمی، امروز به یکی از قطبهای اصلی تولید محصولات گلخانهای کشور تبدیل شده، اما تداوم این مسیر نیازمند رفع چالشهای این حوزه است.
به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «یزدرسا»، امروزه تولید محصولات کشاورزی در جهان، بهویژه با هدف تأمین پایدار غذا، نسبت به گذشته از اهمیت دوچندانی برخوردار شده است. افزایش جمعیت، رشد تقاضا برای مواد غذایی و در عین حال، ریسک بالای فعالیتهای کشاورزی، ضرورت بهرهگیری از روشهای نوین، کارآمد و سازگار با شرایط اقلیمی را بیش از پیش نمایان کرده است.
در این میان، توسعه کشتهای گلخانهای به عنوان یکی از مهمترین راهکارهای افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی، جایگاه ویژهای یافته است. امکان کنترل عوامل اقلیمی، کاهش اثرات منفی پدیدههای جوی، استفاده بهینه از منابع آب و خاک، مدیریت دقیقتر نهادهها نظیر انرژی، کود، سم و بذر، و همچنین تولید محصولات خارج از فصل، از جمله مزایایی است که کشت گلخانهای را به روشی متفاوت و پربازده تبدیل کرده است. به همین دلیل، این شیوه تولید بهویژه در مناطق کمآب و خشک، از جمله ایران، طی سالهای اخیر با استقبال و توسعه قابل توجهی همراه بوده است.
ایران به لحاظ جغرافیایی در اقلیمی خشک و کمآب قرار دارد و ناگزیر است تولیدات کشاورزی خود را با شرایط اقلیمی موجود و تغییرات جهانی اقلیم تطبیق دهد. بدون تردید، تداوم روند فعلی بهرهبرداری از منابع آب و خاک، در آیندهای نهچندان دور، تأمین امنیت غذایی کشور را با چالشهای جدی مواجه خواهد کرد. از اینرو، تغییر رویکردها و سیاستگذاریها به سمت توسعه تولیدات کشاورزی در محیطهای کنترلشده و افزایش بهرهوری منابع، امری اجتنابناپذیر به شمار میرود.
توسعه هدفمند کشتهای گلخانهای مستلزم برنامهریزی دقیق و فراهمسازی زیرساختهای لازم، اعم از نرمافزاری و سختافزاری است. تأمین نهادههای تولید شامل بذور و مواد تکثیری، سازهها و تجهیزات استاندارد، نیروی انسانی ماهر، ارتقای دانش فنی بهرهبرداران، بهرهگیری از توان متخصصان و تولیدکنندگان خبره، بهکارگیری فناوریهای نوین، تنوعبخشی به محصولات و فرآوردههای گلخانهای و در نهایت، توسعه صادرات، از ارکان اساسی موفقیت در این مسیر محسوب میشوند.
افزایش تولید، ارتقای بهرهوری آب و سایر منابع و همچنین تقویت نگاه اقتصادی به تولیدات گلخانهای با هدف ارزآوری، از مهمترین اهداف توسعه این بخش در کشور است؛ بهطوریکه پیشبینی میشود تا سال ۱۴۱۰، تولیدات گلخانهای بتواند بین ۱۰ تا ۱۴ میلیارد دلار ارزآوری برای کشور به همراه داشته باشد. در همین راستا، توسعه سطح گلخانهها و دستیابی به تولید ۲۱ میلیون تن محصولات گلخانهای در قالب یک برنامه ۱۰ ساله، در دستور کار قرار گرفته است. با این حال، تحقق این اهداف نیازمند مواجهه هوشمندانه با چالشهایی نظیر دسترسی به فناوریهای روز دنیا، تأمین نهادههای مصرفی، آب پایدار و تجهیزات تخصصی مورد نیاز است.
در این چارچوب خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «یزدرسا»، گفتگوی تفصیلی با اکبر شیخعلیشاهی، معاون تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان یزد، ترتیب داده که فرصتی است تا ابعاد مختلف توسعه گلخانهها، چالشها، ظرفیتها و برنامههای پیشرو در یزد به عنوان یکی از مهمترین استانهای کشور در این حوزه، مورد بررسی قرار گیرد. این گفتگو در ادامه آمده است.
یزدرسا: وضعیت کنونی گلخانهها در استان یزد به چه صورت است؟ آیا رشد قابل توجهی در این بخش داشتهایم؟
شیخعلیشاهی: امروزه با سیاستهای جدید دولت، شهرکها و مجتمعهای گلخانهای فراوانی در سراسر کشور توسعه یافته یا در حال توسعه هستند. علاوه بر این، گلخانههای منفرد و خارج از شهرکها نیز توسط بخش خصوصی احداث و بهرهبرداری میشوند.
توسعه گلخانهها؛ پاسخ یزد به بحران آب و امنیت غذایی
در استان یزد، توسعه گلخانهها از سال ۱۳۷۴ با سطحی معادل ۴ هزار مترمربع آغاز شد و طی ۲۳ سال به ۲ هزار و ۲۱۳ هکتار افزایش یافت. توجه به تکمیل بخشی از زنجیره تولید در استان، ارزش اقتصادی و توجیه اقتصادی توسعه گلخانهها را افزایش داده است.
در سال زراعی ۱۴۰۳، مجموع سطح گلخانهای استان یزد ۲ هزار و ۲۳۱ هکتار بوده که شامل گلخانههای سبزی و صیفی، گل و گیاهان زینتی، تولید نشاء و سایر محصولات گلخانهای میشود. شهرستان یزد با ۵۱ درصد سطح، رتبه اول و شهرستانهای اشکذر و مهریز به ترتیب با ۳۰ و ۶/۳ درصد، رتبههای دوم و سوم را دارند.
خیار و گوجهفرنگی؛ محصولات پیشتاز گلخانههای یزد
یزدرسا: چه نوع محصولاتی به طور عمده در گلخانههای استان یزد کشت میشوند؟ چه میزان انواع محصولات گلخانهای در استان تولید شده و نسبت به قبل چه میزان افزایش یا کاهش داشته است؟
شیخعلیشاهی: محصولات تولیدی گلخانههای استان عمدتاً سبزی و صیفی (خیار، گوجهفرنگی، بادمجان و انواع فلفل) هستند. کل تولید محصولات سبزی و صیفی استان یزد در سال ۱۴۰۳، ۵۹۷ هزار و ۴۰۴ تن بوده شامل تولید ۲۰۰ هزار و ۵۱۵ تن خیار و ۳۴۱ هزار و۶۷۹ تن گوجه فرنگی بوده است.
حدود ۱۰ هکتار گل رز شاخهبریده و حدود ۷ هکتار تولید نشاء مکانیزه انواع سبزی و صیفی و حدود ۵ هکتار گلخانه تولید انواع گلها و گیاهان آپارتمانی که عمدتاً گلخانههای کوچکمقیاس هستند و در حریم شهر و روستا واقع هستند. حدود ۶ هکتار نیز به تولید انواع میوههای گرمسیری (موز، پاپایا، کاکتوس و انواع مرکبات) اختصاص دارد.
گلخانهها؛ اشتغالزا و تکمیلکننده زنجیره ارزش کشاورزی
یزدرسا: تولید محصولات گلخانهای در استان یزد به چه میزان اشتغال ایجاد کرده است؟
شیخعلیشاهی: هر هکتار گلخانه بهطور میانگین برای هفت نفر اشتغال ایجاد میکند و در مجموع حدود ۱۶ هزار نفر بهطور مستقیم در گلخانههای استان مشغول به کار هستند.
واحدهای سورت و بستهبندی با تکمیل زنجیره ارزش تولید نقش مهمی در پایداری صنعت ایفا میکنند. ۴۵ واحد سورت و بستهبندی با ظرفیت ۵۰۰ هزار تن و اشتغال یک هزار و ۲۰۰ نفر در استان فعال هستند.
در استان، ۶ تشکل گلخانهای شامل تعاونی، انجمن، اتحادیه و صنف کشاورزی با مشارکت ۳ هزار و۱۵۷ گلخانهدار فعال هستند. همچنین ۱۴۵ واحد مجاز فروش نهادههای کشاورزی با اشتغال ۳۰۰ نفر، ۱۳ کلینیک فعال و نیمهفعال با اشتغال ۳۰ نفر و ۱۴۵ داروخانه گیاهپزشکی با اشتغال ۲۹۰ نفر به تولید بهتر محصولات کمک میکنند.
علاوه بر این، فروشندگان و توزیعکنندگان بذور، شرکتهای سازنده سازهها و تولیدکنندگان تجهیزات گلخانهای نیز در استان فعال هستند. یک آزمایشگاه مجهز نیز برای تولید محصول سالم در استان راهاندازی شده است.
جایگاه دوم یزد در تولید محصولات گلخانهای کشور
یزدرسا: استان یزد در زمینه تولید انواع محصولات گلخانهای چه جایگاهی در کشور دارد؟
شیخعلیشاهی: استان یزد به لحاظ سطح زیر کشت، مقام چهارم کشوری و به لحاظ میزان تولید محصولات گلخانهای، مقام دوم کشوری را داراست.
یزدرسا: کدام محصولات گلخانهای بیشترین تولید را در استان یزد دارند و چه عواملی باعث موفقیت در تولید این محصولات شده است؟
شیخعلیشاهی: در بین محصولات گلخانهای، خیار با سطح حدود ۷۷۹ هکتار (۳۵ درصد) و گوجه فرنگی با سطح یکهزار و ۱۱۵ هکتار (۵۰ درصد) بیشترین سطح را به خود اختصاص دادهاند که دلایل آن وجود زنجیره کامل تولید در استان (وجود باراندازها و واحدهای سورت و بستهبندی و صادراتی) و تولید نشاء در استان، دسترسی به بازارهای صادراتی و امکان فروش محصول با قیمت بالاتر و پیشینه و تجربه بالای کشاورزان یزدی در تولید سبزی و صیفی است.
ورود فناوریهای نوین به صنعت گلخانهای استان یزد
یزدرسا: آیا از تکنولوژیهای نوین برای افزایش بازده محصولات گلخانهای استفاده میشود؟
شیخعلیشاهی: در سالهای اخیر استفاده از سیستمهای نوین در صنعت گلخانهای کشور و طبعاً در صنعت گلخانهای استان افزایش چشمگیری داشته است؛ از جمله استفاده از استخرهای ذخیره آب سرپوشیده، استفاده از سیستمهای آبیاری کمفشار و پرفشار (انواع میست و مهپاش)، استفاده از سیستم جمعآوری آب باران، توسعه گلخانههای بزرگ با سالنهای یکتکه، پیشرفت استفاده از سیستمهای گرمایشی پربازده، اصلاح، بازسازی و نوسازی گلخانههای قدیمی، احداث و توسعه گلخانههای تابع اقلیم، استفاده از سیستمهای اتوماسیون با درجات بهکارگیری مختلف و تعداد ماژولهای متنوع، توسعه استفاده از دیواره دوپوش در فصول سرد سال، توسعه استفاده از دربهای ورودی دومرحلهای (اتاقک انتظار)، و آموزش گلخانهداران در زمینه استفاده از دستگاههای ساخت استوک ساز کودهای شیمیایی در جهت کاهش مصرف سموم و کودهای شیمیایی.
۶۰ درصد تولیدات گلخانهای یزد صادر میشود
یزدرسا: حجم صادرات محصولات گلخانهای استان یزد در سالهای اخیر و امسال چقدر بوده و چگونه تغییر کرده است؟ و به کدام کشورها صادر میشود؟
شیخعلشاهی: کل تولید محصولات سبزی و صیفی استان در سال ۱۴۰۳، ۵۹۷ هزار و ۴۰۴ تن بوده که حدود ۶۰ درصد از این مقدار به کشورهای روسیه، ازبکستان، تاجیکستان، قزاقستان، آذربایجان، ارمنستان، عراق، امارات، عمان و قطر صادر میگردد و ارز قابل توجهی عاید استان میشود.
با توجه به افزایش حدود ۳۵ هکتار به گلخانههای استان در ۹ ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۰، پیشبینی میگردد حدود ۵۰ هزار تن به تولیدات گلخانهای و طبعاً صادرات استان اضافه گردد. برآورد میشود حدود ۳۰۰ میلیون دلار درآمد ارزی از این صنعت عاید استان گردد.
چالشهای جدی صادرات؛ از حملونقل تا تصمیمات خلقالساعه
یزدرسا: چه چالشهایی در زمینه صادرات محصولات گلخانهای استان یزد وجود دارد؟
شیخعلیشاهی: فعالیت ایران در بازار سیاه کشورهای مقصد صادراتی، عدم وجود شرکتهای حملونقل ویژه محصولات کشاورزی، هزینهبر بودن و مشکلات استفاده از حملونقل هوایی، عدم وجود پایانه ویژه صادراتی محصولات کشاورزی، عدم وجود خط سبز گمرکی در استانها، حمایتهای ناکافی دولت از قیمت فروش محصولات در زمان همزمانی با محصولات کشت فضای باز و افت قیمت (تعرفههای صادراتی) از چالشهای این حوزه است.
توسعه کشت برخی از انواع محصولات در گلخانه صرفاً جنبه صادراتی دارد و ذائقه ایرانی و بازار داخلی تمایلی به مصرف آن ندارد؛ لذا تصمیمات خلقالساعهای که برخی از مسئولان وزارت متبوع بدون هماهنگی با واحدهای تخصصی وزارتخانه، بهویژه در زمینه صادرات محصولات گلخانهای، اتخاذ میکنند، اولاً موجب از دست دادن بازارهایی میشود که طی سالیان قبل کسب شدهاند و ثانیاً ضمن ایجاد ضرر و زیان برای تولیدکننده و صادرکننده، باعث از رونق افتادن فضای کسبوکار و تولید خواهد شد. پیشنهاد میشود ارگانهای تصمیمگیر در مرحله بررسی و تدوین راهحلهای مقابله با مشکلات حادثشده و یا حداقل قبل از نهایی نمودن مصوبات و ابلاغ آنها، با واحدهای تخصصی مستقر در وزارتخانه هماهنگی نمایند.
ضرورت اصلاح سازوکارهای گمرکی برای گل و گیاه زینتی
عدم وجود معیار سنجش صادرات گل و گیاه زینتی در گمرکات کشور برای اخذ عوارض گمرکی (به دلیل نبود معیار مشخص در مورد گل و گیاه زینتی و سبک بودن وزن آنها، گمرک عوارض را بر اساس حجم محموله صادراتی تعیین و اخذ میکند) که به علت افزایش هزینههای صادرات، باعث کاهش رقابتپذیری تولیدات ایران در بازارهای جهانی میشود. پیشنهاد میگردد تعامل وزارت امور اقتصادی و دارایی با وزارت جهاد کشاورزی با مشارکت اتحادیه تولیدکنندگان گل و گیاه زینتی، نسبت به تدوین معیار مشخص برای اخذ عوارض صادراتی اقدام کنند.
با توجه به تقارن زمانی عرضه محصولات صادراتی گلخانههای کشور با عرضه محصولات مشابه توسط سایر کشورهای تولیدکننده در نیمه دوم سال زراعی، متأسفانه شاهد برخی کارشکنیها و محدودیتها توسط رقبا در مسیر حملونقل زمینی صادرات میباشیم؛ پیشنهاد میگردد رایزنی لازم جهت رفع موانع و تسهیل مسیرهای جایگزین مانند بندر امیرآباد در دستور کار قرار گیرد.
رتبهبندی صادرات طبق شیوهنامهای مشخص در چند سطح (فاقد رتبه، درجه دو، درجه یک، برتر، برند) در دستور کار قرار گیرد. شایان ذکر است با برندینگ صادرات، مشابه برندینگ محصول، به تولیدکننده این اطمینان داده میشود که بتواند تولید خود را با ریسک کمتر به شرکتهای صادراتی بسپارد. از سوی دیگر صادرکننده بهطور مستمر در حال شناسایی و پایش بازارهای هدف و استانداردهای کشورهای مقصد میباشد که این امر موجب افزایش تولید، ارتقاء کیفیت محصولات و افزایش درآمد تولیدکننده خواهد شد.
مساعدت و حمایت دولت از الگوی ورود به بازار صادرات مدتدار محصولات گلخانهای (تأمین نقدینگی مورد نیاز صادرکننده اعتبارسنجیشده از طریق صندوق ضمانت صادرات توسط بانک کشاورزی) و تعهد ارزی برای صادرات محصولات گلخانهای از دیگر چالشهاست.
تشکیل کمیته توسعه صادرات گلخانهای در یزد
یزدرسا: آیا تدابیری برای افزایش صادرات و بازاریابی محصولات گلخانهای استان اندیشیده شده است؟
شیخعلیشاهی: در سال ۱۴۰۴ برای اولین بار در استان، کمیته توسعه صادرات با عضویت بیش از ۵۰ واحد سورت و بستهبندی و واحدهای صادراتی استان، ذیل انجمن گلخانهداران استان تشکیل شد و با هدف بهبود بازارهای صادراتی، استفاده از بازارهای سفید کشورهای مقصد صادراتی و رفع موانع و مشکلات پیش روی صادرات محصولات گلخانهای، شروع به فعالیت نمود.
کاهش مصرف آب با توسعه گلخانههای هوشمند و تابع اقلیم
یزدرسا: مصرف آب در گلخانههای استان یزد چقدر است و چه تدابیری برای کاهش مصرف آب در این بخش اندیشیده شده است؟
شیخعلیشاهی: ۳۰ میلیون مترمکعب آب مصرفی گلخانههای استان در هر سال از محل ۲ هزار و ۶۰۱ حلقه چاه کشاورزی و قناتهای استان با کیفیتهای مختلف (بسته به محل قرارگیری چاه) تأمین میگردد. در سند آمایش سرزمین استان یزد، تأمین ۵۰ میلیون لیتر آب برای توسعه فعالیتهای صنعتی ـ کشاورزی پیشبینی شده است که در صورت تحقق، امکان استفاده از آن در سالهای آتی وجود خواهد داشت. لازم به ذکر است توسعه فعلی گلخانهها در استان یزد طی برنامههای بلندمدت و با برنامه حذف محصولات کشتشده در فضای باز و تبدیل اراضی زراعی به گلخانه صورت پذیرفته و نهتنها برداشت آب از منابع زیرزمینی افزایش نیافته، بلکه با مصرف کمتر آب در گلخانه به ازای تولید هر کیلوگرم سبزی و صیفی گلخانهای، میزان آب مصرفی نیز کاهش یافته است.
ناترازی انرژی و کمبود تسهیلات؛ دغدغه اصلی گلخانهداران
یزدرسا: چه روشهایی برای بهینهسازی مصرف آب در گلخانههای یزد به کار گرفته شده است؟
شیخعلیشاهی: در سالهای اخیر استفاده از سیستمهای آبیاری کمفشار، دستگاههای ساخت استوک تغذیه با مصرف آب و کود کمتر، سیستمهای جمعآوری آب باران و احداث گلخانههای تابع اقلیم که موجب کاهش قابل توجه مصرف آب میگردند، در بین گلخانهداران در حال توسعه است.
یزدرسا: به نظر شما، بزرگترین چالشهایی که گلخانهداران یزد در حال حاضر با آنها مواجه هستند چیست؟
شیخعلیشاهی: ناکافی بودن اعتبارات و تسهیلات تخصیصی جهت توسعه و احداث گلخانه و سرمایه در گردش، برنامه اجباری خاموشی برای چاههای کشاورزی و ناترازی انرژی، بهویژه گاز از عمدهترین چالشهاست.
حمایتهای جهاد کشاورزی؛ از آموزش تا تأمین نهادهها
یزدرسا: چه حمایتهایی از طرف جهاد کشاورزی برای گلخانهداران استان یزد فراهم شده است؟
شیخعلیشاهی: تأمین تسهیلات از محل قانون بودجه برای توسعه گلخانهها در حد بسیار محدود، تأمین تسهیلات از محل خط اعتباری مکانیزاسیون برای اصلاح سیستمهای گرمایشی و اجرای اتوماسیون در گلخانههای استان و حمایت از ایجاد تشکل انجمن گلخانهسازان و استفاده از ظرفیت آنها در استان از جمله این حمایتهاست.
برگزاری دورههای آموزشی جهت آموزش مسئولین فنی گلخانهها و مساعدت در استفاده از ظرفیت آنها در بخش، نظارت بر تأمین و توزیع بذور هیبرید مورد نیاز گلخانهداران، تأمین نهادههای کودهای شیمیایی یارانهدار برای گلخانهداران، صدور گواهیهای تأیید مبدأ تولید، قرنطینه گیاهی و فیتوسنیتری برای صادرات محصولات گلخانهای از دیگر حمایتهاست.
کمک به مبارزه بیولوژیک از طریق تأمین منابع اعتباری جهت تولید محصول سالم و عاری از سموم شیمیایی، تسهیلسازی صدور مجوزهای مختلف از طریق سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی، امکانسنجی و تسهیل استفاده از ظرفیت شرکتهای کارور جهت صرفهجویی در مصرف گاز در گلخانهها، برگزاری دورههای آموزشی در جهت کاهش مصرف انرژی و توصیه روشهای نوین با بازدهی بالاتر از دیگر موارد است.
آینده گلخانهها در یزد؛ توسعه هدفمند و مبتنی بر آمایش سرزمین
یزدرسا: با توجه به شرایط اقلیمی یزد، آیا تولید محصولات گلخانهای پایدار و بهصرفه در آینده برای این استان قابل تحقق است؟
شیخعلیشاهی: بله؛ با توجه به مسائل و مشکلات اقلیمی فراگیر در کشور، کمبود منابع آبی از یکسو، افت کیفیت این منابع در اغلب نقاط استان از سوی دیگر و مسائل مرتبط با ناترازی عوامل انرژی در استان و کشور، تغییر رویکرد توسعه گلخانهها و توجه به سند آمایش سرزمین مورد تأکید در برنامه هفتم توسعه کشور، امری اجتنابناپذیر میباشد. لذا همانطور که در سند تحول پایدار استان و اهداف بلندمدت و میانمدت وزارت جهاد کشاورزی دیده شده است، توسعه کشت گلخانهها در استان با توجه به مزایای فراوان، ایجاد اشتغال چشمگیر و تأمین امنیت غذایی، قابل اجرا میباشد.
یزدرسا: آیا برای آینده، برنامه خاصی برای توسعه بخش گلخانهای استان یزد در نظر گرفته شده است؟
شیخعلیشاهی: با توجه به مسائل و مشکلات اقلیمی فراگیر در کشور، کمبود منابع آبی، افت کیفیت منابع و ناترازی عوامل انرژی، تغییر رویکرد توسعه گلخانهها و توجه به آمایش سرزمین امری اجتنابناپذیر میباشد. لذا همانطور که در سند تحول پایدار استان و اهداف بلندمدت و میانمدت وزارت جهاد کشاورزی آمده است، توسعه کشت گلخانهها در استان نیازمند رویکرد جدیدی است.
بر این اساس، برنامهریزی پیش روی سازمان جهاد کشاورزی و افق آینده این سازمان، عدم توسعه گلخانهها در دو شهرستان یزد و اشکذر و توسعه گلخانههای مدرن و بهرهور در شهرستانهای ابرکوه، خاتم و مروست (به دلیل وجود منابع آبی با کیفیت، خاک و اقلیم مناسب و ایزوله بودن این شهرستانها) و توسعه گلخانههای مدرن و هوشمند است.
در شهرستانهای گلخانهخیز استان (یزد و اشکذر) نیز هدفگذاری بر مبنای اصلاح و بازسازی ساختار گلخانهها در راستای استفاده بهینهتر از منابع آب، برق و گاز و تأمین برق پایدار میباشد. ضمن آنکه ایجاد تنوع محصولی در گلخانهها با تولید و پرورش محصولات متنوع بهمنظور کاهش ریسکهای تولید، در دستور کار قرار دارد و هر ساله در حال پیشرفت است.
انتهای خبر/
لینک کوتاه خبر
برچسبها
نظر / پاسخ از
هنوز نظری ثبت نشده است. شما اولین نفری باشید که نظر میگذارید!
